Antoni Robert Olbromski (1896-1958)
Urodził się 6 czerwca 1896 roku w Tuszynie
Był synem Marcina- woźnego sądowego i Katarzyny z Grzejdów. Uczył się początkowo w rosyjskim Gimnazjum Rządowym w Łodzi. W 1915 roku przeniósł się do Piotrkowa Trybunalskiego, gdzie rok później zdał egzamin dojrzałości. W październiku 1915 roku wstąpił do I Drużyny Skautowej działającej w Polskiej Organizacji Skautowej w Piotrkowie Trybunalskim, w części Królestwa Kongresowego administrowanej w czasie I Wojny Światowej przez władze austriackie. W drużynie skautowej był najpierw zastępowym, a potem plutonowym. Jako skaut przewoził pocztę legionową przez granicę niemiecką do Warszawy. Jednocześnie organizował młodzież wiejską w oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej. Po śmierci ojca w 1916 roku powraca do Łodzi, gdzie rozpoczyna pracę jako nauczyciel w gimnazjum. W następnym roku dostaje pracę jako referent w sądzie okręgowym. Mimo podjęcia pracy zawodowej nadal udziela się czynnie w ruchu skautowym.
W drugiej połowie 1917 roku został komendantem obwodu i zastępcą komendanta Okręgu Łódzkiego. Latem 1918 roku z inicjatywy Naczelnego Inspektoratu Harcerskiego zorganizowano czterotygodniowy kurs instruktorski w Staszowie (ziemia sandomierska). Uczestniczyło w nim 92 mężczyzn i 76 kobiet, wśród prowadzących zajęcia znalazł się A. Olbromski. Po wakacjach na skutek zmian organizacyjnych rozwiązano komendy okręgowe, a w ich miejsce powołano inspektoraty. W Łodzi po likwidacji okręgu VI A inspektorem, został Stefan Szletyński, a jego zastępcą A. Olbromski. W tym czasie na skutek zabiegów Naczelnego Inspektoratu Harcerskiego władze wojskowe wyraziły zgodę na utworzenie odrębnych oddziałów harcerskich w wojsku. Do kierowania tą akcją utworzono Wydział Wojskowy, którego ekspozyturami stali się Komisarze Mobilizacyjni. Komisarzem Okręgu Łódzkiego został mianowany Antoni Olbromski, który swoje obowiązki rozpoczął pełnić od 8 listopada 1918 roku. Jego zastępcą, a zarazem komendantem zmobilizowanych harcerzy został Stanisław Wolski. W nocy z 10 na 11 listopada 1918 roku w Łodzi rozpoczyna się akcja rozbrajania Niemców. Liczące blisko 80 harcerzy oddziały w ścisłej współpracy z POW opanowały kilka silnie bronionych przez Niemców punktów. Wkrótce po przejęciu miasta Łódź opuszcza 96 harcerzy, którzy odeszli do Baonu Harcerskiego. Pozostali chłopcy utworzyli Pogotowie Młodzieży nad, którym komendę objął druh A. Olbromski. Liczyło ono 434 członków, z tego w służbie czynnej znajdowało się 254, a 180 w pomocniczej. Pogotowie obejmowało również młodzież nieharcerską. Po wypędzeniu Niemców druh Antonii wydał Rozkaz L. 1: „Do drużyn 6-go Okręgu. Druhowie! Polska już wolna. Piłsudski w Warszawie: tworzy się wojsko polskie. Starsi harcerze stają pod broń- stu prawie poszło z naszego Okręgu- służą Ojczyźnie. A my? Naszą służbą jest praca w Pogotowiu Młodzieży. Tu idźcie z zaufaniem, tu znajdziecie spełnienie obowiązków. Dziś nie wolno siedzieć młodzieży harcerskiej bezczynnie. Nasze miejsce w Pogotowiu. Instrukcji i wyjaśnień bliższych udzielą Wam komendanci drużyn. Pogotowie ma objąć całą młodzież polską, harcerze mają być początkiem i ośrodkiem tej pracy. Bądźcie dobrym ziarnem, co daje plon obfity.” Pogotowie zostało rozwiązane w końcu 1918 roku. A. Olbromski w swoim końcowym rozkazie napisał: „Od wypadków listopadowych upłynęło kilkanaście tygodni w kraju zaprowadzono ład, służbę bezpieczeństwa publicznego objęły czynniki państwowe. Harcerze! Służba Wasza w Pogotowiu skończyła się, bądźmy przecież zawsze Pogotowiem!” Powołanie Pogotowia przebiegało z oporami. Jego działalność bojkotowali dyrektorzy łódzkich szkół średnich. Stosunki dodatkowo pogorszył konflikt między nimi, a A. Olbromskim. Pojawiła się nawet opinia „[że] Olbromski znany jest nam jako młodzieniec niedojrzały i do kierowania wysoce odpowiedzialną pracą harcerską nieodpowiedni”.
W 1919 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, a od następnego roku kontynuował je na Uniwersytecie Poznańskim. Został wtedy sekretarzem Zarządu Wielkopolskiego Oddziału ZHP i Sekretarzem Komendy Drużyn Wielkopolskich oraz redaktorem czasopisma „Ruch Harcerski”. Pomimo swoich studiów w Poznaniu nadal pozostawał on Inspektorem Męskim Okręgu Łódzkiego ZHP, którą to funkcję pełnił od 25 listopada 1918 roku. Pod jego nieobecność zastępowali go członkowie współpracujący z nim w komendzie. On zaś kontrolował ich w czasie swoich przyjazdów do Łodzi. W dniu 28 stycznia 1920 roku na funkcji Inspektora zastąpił do Kazimierz Walczak. Latem 1919 roku w Krześlowie (ziemia łaska) A. Olbromski poprowadził dwu tygodniowy kurs instruktorski.
W kwietniu 1920 roku wstąpił do Wojska Polskiego i w maju tego roku został odkomenderowany dzięki poparciu Komisariatu Plebiscytowego i Komitetu Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzeczpospolitą w Warszawie przybył na Śląsk miał tam za zadanie rozwinąć ruch harcerski na Górnym Śląsku. Wstąpił do tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska z siedzibą w Bytomiu. Organizował tam również drużyny harcerskie, był członkiem kierownictwa kursów dla harcerskich działaczy plebiscytowych, a przede wszystkim był kierownikiem sekcji męskiej Inspektoratu Harcerskiego Polskiego Pogotowia Młodzieży przy którym działały. Dnia 23 października 1920 na Górnym Śląsku powołano do życia ZHP. W składzie pierwszego Zarządu Śląskiego Oddziału znalazł się A. Olbromski. Współredagował wtedy „Harcerza Śląskiego”, którego pierwszy numer ukazał się 1 listopada 1920 roku. Był to dwutygodnik, który ukazywał się w Bytomiu i Cieszynie do 21 mają 1921 roku. A. Olbromski brał również udział w II Powstaniu Śląskim. W dobie walk o niepodległość górnośląską nie poprzestał na działalności w pracy harcerskiej. Na łamach publikacji „Harcerstwo Śląskie 1920-1930” napisał artykuł o udziale swoich podopiecznych w działaniach plebiscytowych. Brał udział w akcji plebiscytowej, podczas której harcerze rozpowszechniali polski materiał propagandowy, organizowali imprezy kulturalne, ochraniali zebrania i polskie wiece. A. Olbromski tak wspominał te wydarzenia: „Co do pracy harcerskiej to niesłusznie utarło się mniemanie, że nie była to praca harcerska w ścisłym znaczeniu tego słowa, lecz jeno propaganda plebiscytowa. Program bowiem ówczesnych drużyn śląskich zasadniczo nie różnił się od programu harcerskiej pracy normalnych drużyn harcerskich: gry i zabawy, ćwiczenia z technika harcerskich, pogadanki i gawędy, śpiew, wszystko oczywiście w zakresie trzeciego stopnia, wycieczki itd. Prawo harcerskie obowiązywało w całej rozciągłości, drużyny miały swoich patronów, chłopcy i dziewczęta składali przyrzeczenie- wszystko to świadczy o tym, że w drużynach mimo gorączki przed plebiscytowej była prowadzona istotna praca harcerska.” Dnia 5 grudnia 1920 roku mianowano go harcmistrzem.
W 1921 roku powrócił do Łodzi, gdzie rozpoczął pracę jako nauczyciel i urzędnik skarbowy jednocześnie. W okresie 1921-1924 był hufcowym Hufca Męskiego, a następnie zastępcą komendanta chorągwi. Od 1921 roku był wybierany do Rady Naczelnej. W 1923 roku ukończył studia prawnicze. W czasie ich trwania był prezesem Akademickiego Koła Harcerskiego oraz przewodniczącym Wydziału Wykonawczego Starszego Harcerstwa w Naczelnictwie ZHP. Od 1924 do 1927 roku był komendantem Łódzkiej Chorągwi Harcerzy. Zawodowo w latach 1925-1928 był sędzią w Łodzi i po przeniesieniu do Warszawy oddelegowano go do pracy w Ministerstwie Sprawiedliwości. Dnia 9 kwietnia 1926 roku za sprawą A. Olbromskiego i Tadeusza Kamieńskiego doszło do poważnego sporu w łonie Naczelnej Rady Harcerskiej. Wskutek czego do dymisji podał się przewodniczący ZHP Roman Bniński. Ów konflikt zrodził się na tle obaw łódzkich instruktorów, iż władze ZHP ulegają wpływom politycznym, a to groziło uwikłaniem harcerstwa w walki partyjne. Szczególnie przykrym dla A. Olbromskiego stał się jego udział w VII Walnym Zjeździe w dniach 23-24 kwietnia 1927 roku. W czasie Zjazdu toczące się spory między instruktorami zeszły na poziom argumentacji „ad personam”, której między innymi użyto wobec A. Olbromskiego. Po części te nieporozumienia w łonie władz centralnych ZHP należy wiązać z sytuacją społecznopolityczną w kraju po zamachu majowym. W 1929 roku został wiceprzewodniczącym ZHP. Dnia 3 lutego 1931 roku A. Olbromskiego wybrano Naczelnikiem Harcerzy , którą to funkcję pełnił do 1937 roku. Jego główną zasługą stało się sprawne kierowanie rozwijającą się bardzo w owym czasie organizacją oraz dbałość o jej niezależność. Latem 1933 roku został komendantem wyprawy polskiej na Międzynarodowy Zlot Skautowy na Węgrzech w Godollo, a w 1935 roku został komendantem Jubileuszowego Zlotu 25 lecia harcerstwa w Spale. Zlot odbył się w terminie 11-27.07.1935 roku, zebrał blisko 23 tys. harcerek i harcerzy.
W czasie okupacji został sekretarzem generalnym Naczelnictwa ZHP, a w 1943 roku przedstawicielem Naczelnictwa ZHP w Komendzie Głównej AK. Okupacyjne Naczelnictwo „Szarych Szeregów” ostateczni ukonstytuowało się 16 stycznia 1940 roku i działało do końca Powstania Warszawskiego.
Już w lutym 1945 roku rozpoczął pracę w sądownictwie w Warszawie. Organizował sądownictwo na ziemiach odzyskanych, był mianowany prezesem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Dnia 1 czerwca 1945 roku rozpoczął on działania związane z zabezpieczeniem mienia poniemieckiego. Zarządził także rejestrację wszystkich znajdujących się we Wrocławiu prawników. Zorganizował także Sąd Apelacyjny. W tych trudnych dla Polski czasach A. Olbromski podjął się niezmiernie trudnego zadania. Zważywszy, że „ziemie odzyskane” były dla władzy ludowej istotnym punktem w propagandzie. Po wojnie 3 marca 1946 został przewodniczącym Zarządu Okręgu Dolnośląskiego ZHP. Był on wówczas wysuwany na przewodniczącego Związku. Utrzymywał on wówczas kontakt z władzami ZHP pgk m.in. Michałem Grażyńskim i Kazimierzem Sabbatem. Zmarł po dłuższej chorobie 28 lipca 1958 roku i pochowany w Łodzi. Odznaczony Krzyżem Niepodległości oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Dnia 29 listopada 1979 roku ówczesna 63 ŁDH pod kierownictwem Kajetana Niemira otrzymuje za patrona Antoniego Olbromskiego, w dwa lata potem tj. 15 listopada 1981 roku powraca ona do przedwojennego numeru „28”.
Bibliografia
W. Błażejewski, Z dziejów harcerstwa polskiego (1910-1939), Warszawa 1985.
Po ziemi naszej roześlem harcerzy ? z dziejów harcerstwa polskiego na śląsku, pod red. Krystyny Heskiej-Kwaśniewicz, Katowice 2007.
K. Persak, Komuniści wobec harcerstwa 1944-1950, Warszawa 1998.
K. Jurek, Lilijka i łódka. Historia harcerstwa łódzkiego do 1939 roku, Łódź 2006.
J. Kwiek, Związek Harcerstwa Polskiego w latach 1944-1950. Powstanie, rozwój, likwidacja, Toruń 1995.
W. Nekrasz, Harcerze w bojach. Przyczynek do udziału młodzieży polskiej w walkach o niepodległość ojczyzny w latach 1914-1921, cz. 1-2, Warszawa 1931.
M. Sodel, W walce o ład i bezpieczeństwo na Dolnym Śląsku w latach 1945-1948, Wrocław 1979.
J. Rawicz, Do pierwszej krwi, Warszawa 1974.